Een normaal leven leiden. Het klinkt als een bescheiden, haalbare wens. Niet voor Ela. Stichting Noodopvang Vluchtelingen Nijmegen (SNOV Nijmegen) ondersteunt mensen zonder papieren zoals Ela met bed-bad-broodopvang op zes locaties, óók in Nijmegen-Midden.
Mensen zonder verblijfsstatus. We fietsen over dezelfde straten, doen boodschappen in dezelfde winkels. We koken allemaal, praten met vrienden en familie en lachen – als het lukt.
Ela is een jonge vrouw van 31. Ze is getrouwd met haar grote liefde, maar hij zit in Syrië, zij hier. Ze studeerde rechten, maar haar vak kan ze niet uitoefenen. Werken mag ze sowieso niet in Nederland. Haar leven staat deels stil, terwijl alles in haar vooruit wil. “Ik probeer me te focussen op wat wél kan,” zegt ze. “Ik studeer, leer de Nederlandse taal, doe vrijwilligerswerk. Ik denk veel na en heb veel stress, dus het helpt me om bezig te zijn. Even een normaal leven. Niet als vluchteling, maar als mens.” Dat laatste blijft hangen…
SNOV Nijmegen
Bij SNOV Nijmegen, een organisatie die mensen zonder papieren ondersteunt, zien ze dagelijks wat dat betekent. Coördinator Marten Hoogsteder kent de verhalen achter de voordeur. Verhalen van mensen die alles achterlieten, onderweg dingen meemaakten die moeilijk voor te stellen zijn, en hier opnieuw moeten beginnen, zonder zekerheid.
“Het systeem sluit mensen buiten”, zegt hij. ‘Dat doet iets met je.” Dat systeem wordt steeds strenger. Europese plannen zoals het migratiepact, nationale regels, versnelde procedures. Voor de meesten van ons klinkt dat abstract, maar de gevolgen zijn heel concreet: minder kansen, meer onzekerheid, meer mensen die tussen wal en schip vallen.
“Op het moment dat mensen niets te doen hebben, zie je ze wegzakken”, zegt Marten. “Als alles uitzichtloos is, maakt het niet meer uit hoe laat je opstaat of naar bed gaat. (Vrijwilligers)werk brengt structuur, ritme. Mensen gaan beter voor zichzelf zorgen en krijgen weer energie om iets aan te pakken.”
Verschil maken
SNOV probeert het verschil te maken. Niet met grote oplossingen, maar met kleine, menselijke gebaren. Een plek om te wonen. Een luisterend oor. Iemand die naast je staat. En misschien nog wel belangrijker: de kans om iets te betekenen.
Ela greep die kans meteen. Al vanaf haar aankomst in Nederland zocht ze naar manieren om bij te dragen. Ze hielp als vertaler, kookte voor ouderen, organiseerde activiteiten in de wijk. Marten ziet het elke dag gebeuren. “Zodra mensen de ruimte krijgen om iets voor een ander te doen, zie je dat ze hun rug rechten.” Hij vertelt over een groep bewoners van SNOV die een oudere Nijmegenaar hielp met zijn tuin. Een man, ziek en afhankelijk van de voedselbank. “Ze waren zó betrokken,” zegt hij. “De dag erna vroegen ze: wat kunnen we nog meer doen?”
Ela wil juist geven
Het is een beeld dat schuurt met het verhaal dat we vaak horen. Over mensen die hier van alles komen halen. “Ik wil niet alleen ontvangen,” zegt Ela. “Ik wil juist ook geven. Ik kan iets betekenen.” Het is een uitspraak die raakt aan iets groters. Aan hoe we als stad, als buurt, met elkaar omgaan. Reduceren we mensen tot hun status, of zien we hen als mens?
Ela voelt dat verschil elke dag. Aan de ene kant de warmte van mensen die haar zien zoals ze is. Aan de andere kant de afstand, de twijfel, soms de afwijzing. ‘Soms stoppen mensen met praten als ze horen dat ik geen documenten heb,’ zegt ze. ‘Dat begrijp ik. Misschien zijn ze bang. Misschien hebben ze veel negatieve verhalen gehoord.’ Toch blijft ze het gesprek aangaan. Om te laten zien: wij zijn niet anders. Wij willen hetzelfde: een veilig leven, een normaal leven.
Menselijke maat
“Het systeem is groot en complex,” zegt Marten. ‘Maar uiteindelijk gaat het erom hoe wij in het klein reageren. In onze straat, onze buurt.” Bij SNOV kiezen ze elke dag voor die menselijke maat. Ze vieren er eens per maand verjaardagen. Er wordt gegeten, gepraat, gedanst en gelachen. Een betoverende ervaring, volgens Marten. “Het lijkt misschien futiel, maar het betekent veel. Even in het zonnetje staan. Het gevoel krijgen: Ik mag er zijn.”
“SNOV geeft veel vertrouwen,” zegt Ela. “Ze zeggen: ‘Jij kunt dit’. Ik krijg hulp als dat nodig is, maar ook veel eigen verantwoordelijkheid. Dat maakt me sterker, het is fijn om dingen zonder hulp te doen. Ik krijg er zelfvertrouwen van.”
Wat doen wij?
Langzaam bouwt ze aan een toekomst, al is die nog zo onzeker. Ela blijft dromen. Van werk. Van hereniging met haar man. Van een leven waarin ze kan meedoen. Ze is hier. Vandaag. En de vraag is: Wat doen wij?
Tekst: Maja Wannet
Foto: SNOV Nijmegen
