Redacteur Piet Hieltjes wandelde door ruim 100 jaar 4Daagse-geschiedenis, liep langs historische mijlpalen om fris en fruitig te eindigen op ‘onze’ Via Gladiola.
In 1909 vond de eerste 4Daagse plaats. Of beter: een 4Daagse trainingsmars voor dienstplichtige soldaten. De legerleiding ontdekte dat deze soldaten, vaak boerenzonen, spierkracht voor 10 hadden, maar door conditiegebrek niet lang konden marcheren. De remedie? Een 4Daagse wandelmars, eerst vanuit verschillende plaatsen, totdat in 1925 Nijmegen start- en finishplek werd.
Politieke graadmeter
Door de toename van vrije tijd steeg de populariteit van wandelen snel tot ongekende hoogte. Ook burgers wilden de 4Daagse lopen. Vanaf 1916 werden zij toegelaten. De burgergroep groeide jaarlijks en inmiddels vormen zij de grote meerderheid. In 1928 – het jaar van de Olympische Spelen in Amsterdam – kreeg de 4Daagse het etiket ‘internationaal evenement’ opgeplakt. Van lieverlee liepen er buitenlanders mee, zeker sinds de Tweede Wereldoorlog. De 4Daagse was ook een goede politieke graadmeter. Deelname van de eerste West- Duitse lopers in 1953 duidde bijvoorbeeld op ontspanning tussen Nederland en Duitsland, terwijl de eerste Russische lopers in 1990 het einde van de Koude Oorlog symboliseerden.
Wie het eerst komt…
De 4Daagse trok allengs steeds meer deelnemers. In 1909 liepen 306 mensen mee, in 139 ruim 3.700, waarna dat aantal gestaag doorgroeide naar zo’n 15.000 wandelaars in 1965. Vervolgens liep het hard richting 41.000 deelnemers in 2000. In 2005 bereikte het aantal inschrijvingen met 53.336 een record. Er moest worden geloot, want de marsleiding had ingezet op een maximum van 45.000 deelnemers, mede door klachten van wandelaars over te drukke parcoursen. Sindsdien geldt het motto: wie het eerst komt, die het eerst maalt.
Eenmalige Driedaagse
In de ruim 100 jaar Nijmeegse 4Daagse gingen verschillende edities niet door. In de oorlogsjaren bleef het stil in de derde week van juli, vanwege het door de Duitsers ingestelde samenscholingsverbod. In 2006 werd de tocht op de tweede dag afgelast, nadat op dag één in de bloedhitte twee doden vielen. En in 2022 veranderde, door extreme temperaturen, de 4Daagse in een Driedaagse. Ook in 2020 en 2021 is er niet gewandeld, wegens corona.
Is het hier oorlog?
De 4Daagse staat ook gelijk aan andere beweging(en). Zo voerde actegroep ‘Is het hier Oorlog?’ begin jaren tachtig lopend verzet tegen het in hun ogen militaire karakter van de 4Daagse, en dan vooral de grote hoeveelheid – toen nog bewapende – militairen. De actievoerders droegen de ban-de-bomvlag mee en weigerden over de militaire pontonbrug bij Cuijk te lopen. In 1984 werden ze gediskwalificeerd, waarover zelfs Kamervragen werden gesteld aan Job de Ruiter, toenmalig minister van Defensie
Ingegeven door anti-homo-relletjes bij homocafé Het Bakkertje, in de Van Welderenstraat, stonden mensen op om tijdens de 4Daagse te strijden voor acceptatie voor homoseksualiteit. Die beweging groeide in 1983 uit tot de Roze Woensdag. De tweede wandeldag is anno nu misschien wel de populairste 4Daagsedag, één groot swingend en verbroederend roze feest.
Niet te snel!
De 4Daagse is wandelen. Wie dat niet doet, ligt eruit. In 1928 werd de Noorse militaire afvaardiging gediskwalificeerd, omdat zij te snel liepen. Om snelwandelaars te ontmoedigen, is officieel vastgelegd wanneer lopers op zijn vroegst mogen afstempelen als de afstand gelopen is. De marsleiding was ooit ook tegen deelname van rolstoelers. Door acties van de Werkgroep Integratie Gehandicapten (WIG) lukte het om in 1995 de eerste rolstoelers te laten meedoen.
(On)getraind
De meeste lopers trainen voor de 4Daagse. Buiten en/of in de sportschool. Een 79-jarige sportmaat van me doet voor de 56ste keer mee. Hij traint vier keer per week: een uur op de loopband en een uur fitnesstraining. Anderen volgen een programma waarin ze hun loopconditie stapsgewijs opbouwen, zoals een buurman van me. Imponerend is het laatste stuk van de training: twee dagen achter elkaar 40 kilometer. En dan zijn er natuurlijk de ongetrainde lopers, vaak jongeren. Zij hebben misschien een goede conditie, zien enorm af, maar halen op hun tandvlees vaak wel de finish.
Gladiolendouche
Wandelaars gaan door dorpen, langs velden, over wegen, maar de belangrijkste 4Daagsestraat loopt door ons eigen Hart van Nijmegen. Op de slotdag wandelen lopers vanuit Cuyk via Malden naar het Keizer Karelplein over de Via Gladiola die in 1983 die naam kreeg toen er een gladiool naar de 4Daagse werd vernoemd. Gladiolen gaan terug naar de Romeinse tijd. Gladius betekent zwaard en de gladiool lijkt uiterlijk wel op het wapen. De gladiator die zijn tegenstander doodde en het gevecht won, werd bedolven onder gladiolen. Net als de 4Daagse-wandelaars die tijdens de laatste meters van hun triomftocht figuurlijk naar de finish worden gedragen en van toeschouwers bossen gladiolen krijgen toegestopt, als eerbetoon en symbool voor overwinning en kracht.
Tekst: Piet Hieltjes
Foto’s: Joost van Berkel en Flip Franssen
